Uydulardan Gizlenmek Mümkün mü? Gözlem Uyduları, Yapay Zekâ ve “Cloaker” Teknolojileri → Spaksu™ Blog

2022 yılında “Uzaydaki Gözlem Uydularından Gelen Gizlilik Tehlikesi” başlıklı bir yazı yazmıştım. O yazıda temel olarak şu sorunun üzerinde durmuştum: Bir kurumun, kritik tesisin veya askeri yerleşkenin fiziksel güvenliğini ne kadar artırırsak artıralım, yüzlerce kilometre yukarıdan sürekli gözlemlenebiliyorsa gerçekten ne kadar gizli kalabilir?

O dönemde özellikle ticari gözlem uydularının yaygınlaşmasına, geçmiş uydu görüntülerinin arşivlenmesine ve farklı tarihlerde alınan görüntülerin bir araya getirilerek bir tesis hakkında zaman içerisinde oldukça fazla bilgi elde edilebilmesine dikkat çekmiştim.

Yazının sonunda ise biraz beyin fırtınası yaparak farklı bir soru sormuştum:

Gözlem uydularının belirli bir alanı görüntülemesini fiziksel veya teknolojik olarak engellemek mümkün olabilir mi?

O dönem ışık gürültüsü, yansıtma veya bir tür “ışık kalkanı” fikrinden bahsetmiştim.

Aradan birkaç yıl geçti.

Bu süre içerisinde hem uydu teknolojileri hem yapay zekâ destekli görüntü analizi ciddi biçimde gelişti. Daha ilginç olan ise benim 2022’de üzerinde düşündüğüm bu konuya oldukça benzeyen fikirlerle bazı filmlerde, bilimsel çalışmalarda ve teknoloji projelerinde karşılaşmaya başlamam oldu.

Bunlardan biri de 2025 yapımı The Gorge filmiydi.

The Gorge ve “Cloaker” fikri

Filmde korunması gereken son derece gizli bir bölgenin çevresinde Cloaker adı verilen cihazlar bulunuyor.

Filmde anlatıldığı şekliyle Cloaker, bir tür uydu vericisi. Bölgenin çevresine belirli aralıklarla yerleştirilen bu cihazların üzerinden geçen uydulara sahte sinyal göndererek bölgeyi casus uyduları ve hatta Google Earth benzeri sistemler açısından görünmez hâle getirdiği anlatılıyor.

Filmi izlerken doğal olarak 2022’de yazdığım yazı aklıma geldi.

Çünkü temel problem neredeyse aynıydı:

Gökyüzündeki sensörü engelleyemiyorsak, sensörün gördüğü şeyi değiştirebilir miyiz?

Ancak burada sinema ile gerçek dünya arasında önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.

The Gorge’daki gibi tek bir vericinin çevreden geçen bütün gözlem uydularına sahte görüntü göndererek bir bölgeyi tamamen görünmez hâle getirmesi mevcut uydu sistemlerinin çalışma prensipleri düşünüldüğünde oldukça kurgusal bir yaklaşım.

Çünkü bütün gözlem uyduları aynı şekilde çalışmıyor. Yüksek lisans derslerim sağolsun bazı şeyleri öğrendim. 🙂

Optik uydular Dünya yüzeyinden yansıyan elektromanyetik ışınımı görüntülerken, sentetik açıklıklı radar yani SAR sistemleri kendi radar sinyallerini gönderip geri dönen sinyali analiz ediyor. SAR sistemlerinin önemli avantajlarından biri de bulutlardan büyük ölçüde etkilenmeden gece ve gündüz gözlem yapabilmeleri.

Dolayısıyla görünür ışıkta işe yarayabilecek bir yöntem kızılötesinde, radarda veya başka bir spektral bantta işe yaramayabilir.

Gerçek dünyada bir “Cloaker” olacaksa muhtemelen tek bir anten veya tek bir teknoloji olmayacaktır.

Daha doğru ifade ile bunun bir gizleme mimarisi olması gerekir.

Asıl değişen şey uydular değil, uyduların arkasındaki yapay zekâ

2022’deki yazımda bir tesisin yapım süreci boyunca düzenli şekilde uydu fotoğraflarının çekildiği bir senaryo vermiştim.

Bu görüntülerin bir araya getirilmesiyle zaman içerisinde tesis hakkında oldukça ayrıntılı bilgiler oluşturulabileceğini söylemiştim.

Bugün bu senaryo eskisinden çok daha gerçekçi.

Örneğin BlackSky’nin Gen-3 uyduları 35 santimetre sınıfında görüntüleme sağlıyor ve şirket bu görüntüleri doğrudan yapay zekâ destekli analiz sistemleriyle birleştiriyor. Sistemlerde araç, gemi, uçak ve benzeri nesnelerin otomatik olarak tespit edilmesine yönelik kabiliyetler bulunuyor.

Planet’ın Pelican sisteminde ise yüksek çözünürlüklü görüntüleme ile aynı bölgenin gün içerisinde birden fazla kez gözlemlenebilmesi hedefleniyor. Pelican platformunda görüntülerin uydu üzerinde analiz edilebilmesine yönelik NVIDIA Jetson tabanlı yapay zekâ altyapısı da bulunuyor.

Bu nedenle bugün uydu görüntülerindeki asıl risk yalnızca:

“Birisi tesisimizin fotoğrafını görebilir mi?”

sorusu değil.

Daha önemli soru şu hâle geliyor:

“Bir algoritma yüzlerce veya binlerce görüntüyü karşılaştırarak tesisimiz hakkında ne öğrenebilir?”

Yeni bir bina ne zaman yapılmaya başlandı?
Hangi bölgedeki araç sayısı arttı?
Hangi giriş daha yoğun kullanılmaya başladı?
Bir tesisin hangi bölümünde değişiklik yapıldı?
Belirli faaliyetler hangi günlerde ve saatlerde yoğunlaşıyor?
Bir yapının kullanım şekli zaman içerisinde değişti mi?

Tek bir uydu fotoğrafında anlamsız görünen küçük değişiklikler, aylar veya yıllar boyunca biriktirildiğinde oldukça değerli bir veri setine dönüşebilir.

Burada klasik bilgi güvenliğinin oldukça ilginç bir uzantısıyla karşı karşıyayız.

Korunması gereken bilgi artık yalnızca sunucularımızda, veri tabanlarımızda veya belgelerimizde olmayabilir. Fiziksel dünyada bıraktığımız izler de bilgi üretmektedir.

Gerçek dünyada görünmezlik teknolojileri var mı?

Tam anlamıyla Harry Potter’ın görünmezlik pelerini veya The Gorge’daki Cloaker seviyesinde bir teknoloji henüz yok.

Ancak araştırmalar düşündüğümüzden çok daha ileri bir noktaya ulaşmış durumda.

Özellikle metamalzemeler ve metasurface olarak adlandırılan yapılar üzerinde çok ciddi araştırmalar yürütülüyor.

2023 yılında Nature Communications’ta yayımlanan bir çalışmada, görünür ışık ile kızılötesi bantlarda birlikte çalışabilecek kamuflaj özellikleri gösteren termal metamalzemeler üzerinde çalışıldı. Araştırmanın önemli taraflarından biri, malzemelerin hem renk uyumu hem de kızılötesi iz açısından optimize edilmesiydi.

2024 ve 2025 yıllarında yayımlanan başka araştırmalarda ise lazer, kızılötesi ve farklı elektromanyetik bantların aynı anda yönetilmesine yönelik multispektral kamuflaj çalışmaları görüyoruz.

2025 yılında yayımlanan dikkat çekici bir başka çalışmada ise esnek ve şeffaf bir yapı içerisinde kızılötesi, mikrodalga ve lazer bantlarına yönelik kamuflaj özelliklerinin birlikte kullanılabilmesi araştırıldı.

Bunlar elbette devasa bir askeri tesisin üzerine örtülerek onu bütün uydulardan görünmez hâle getirebilecek ürünler değil.

Ancak bize önemli bir yön gösteriyor:

Kamuflaj artık sadece rengi çevreye benzetmek anlamına gelmiyor.

Geleceğin kamuflajı muhtemelen;

görünür ışık,
kızılötesi,
termal iz,
radar,
mikrodalga

ve farklı sensörlerin birlikte değerlendirilmesiyle tasarlanacak.

Başka bir ifadeyle artık sadece insan gözünden saklanmak değil, sensörden saklanmak konuşuluyor.

Bir de yapay zekâdan saklanmak var

Konunun belki de en ilginç tarafı burada başlıyor.

Bir nesneyi uydu kamerasından tamamen saklayamıyorsanız, görüntüyü analiz eden yapay zekânın o nesneyi doğru tanımasını engellemek mümkün olabilir mi?

Bu konu da araştırılıyor.

Yapay zekâ dünyasında adversarial attack olarak bilinen yöntemlerde görüntü üzerinde insan açısından önemsiz görünen değişiklikler yapılarak yapay zekâ modellerinin yanlış sonuç üretmesi sağlanabiliyor.

Bu yaklaşım uzaktan algılama görüntülerine de uygulanmaya başladı.

2023 yılında yayımlanan CamoNet çalışması, uydu ve hava görüntülerindeki nesne tespit algoritmalarının küçük görsel değişikliklerle yanıltılabilmesini araştırdı.

Başka araştırmalarda ise doğal olarak paslanmış bir yüzeye benzeyen fiziksel desenlerin uzaktan görüntüler üzerinde çalışan nesne tespit sistemlerini yanıltıp yanıltamayacağı test edildi.

2024 yılında yayımlanan başka bir çalışma ise sistemi nesneleri gizlemek yerine görüntüde aslında bulunmayan nesneler varmış gibi algılatma fikrini ele aldı.

Bunların büyük bölümü bugün hâlâ araştırma seviyesinde.

Fakat ortaya oldukça ilginç bir denklem çıkıyor.

Eskiden:

Kamuflaj → insan gözünü yanıltmaya çalışıyordu.

Bugün:

Kamuflaj → sensörü yanıltmaya çalışıyor.

Yakın gelecekte ise:

Kamuflaj → sensörün arkasındaki yapay zekâyı yanıltmaya çalışabilir.

O zaman gerçek bir “Cloaker” nasıl görünürdü?

The Gorge’daki cihazı birebir düşünmek yerine kavramı biraz genişletirsek ortaya daha gerçekçi bir teknoloji vizyonu çıkıyor.

Gelecekte kritik bir alanı uydu gözleminden korumaya yönelik sistem muhtemelen tek bir cihaz olmayacaktır.

Bunun yerine farklı sensörlere karşı fiziksel yüzey teknolojileri, termal iz yönetimi, multispektral malzemeler, çevresel tasarım, elektromanyetik imza yönetimi ve yapay zekâ tabanlı algılama sistemlerine karşı geliştirilen yeni savunma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı bir yapıdan söz edebiliriz.

Yani belki de geleceğin Cloaker’ı bir cihaz değil;

birden fazla teknolojinin birlikte çalıştığı savunma sistemi olacaktır.

Üstelik burada yalnızca bir şeyi görünmez yapmak da gerekmeyebilir.

Bilgi güvenliğinden bildiğimiz çok temel bir yaklaşımı fiziksel dünyaya uyarlayabiliriz:

Karşı tarafın doğru bilgiye ulaşmasını zorlaştırmak.

Bu nedenle geleceğin “gizleme” teknolojileri yalnızca görünmezlik üzerine değil, sensörlerin elde ettiği verinin güvenilirliğini azaltmak ve farklı sensörlerden toplanan bilgiler arasında anlamlı bir sonuç oluşturulmasını zorlaştırmak üzerine de gelişebilir.

2022’deki ışık kalkanı fikrine bugün nasıl bakıyorum?

Eski yazımda ışık gürültüsünden yola çıkarak yoğunlaştırılmış bir ışık kalkanının uydu görüntülemesini engelleyip engelleyemeyeceğini sorgulamıştım.

Bugün aynı fikri yazıyor olsaydım bunu biraz farklı ifade ederdim.

Çünkü sorun yalnızca görünür ışık değil.

Bir optik kamerayı etkileyen yöntem, kızılötesi sensörü etkilemeyebilir.

Kızılötesi izi azaltan yöntem radar görüntüsünde işe yaramayabilir.

Radar izini azaltan bir yöntem başka bir spektral sensörde anlamını kaybedebilir.

Bu nedenle artık “ışık kalkanı” yerine “çoklu sensörlere karşı imza yönetimi” kavramının üzerinde düşünmenin daha doğru olduğunu düşünüyorum.

Bilimsel çalışmaların da giderek bu doğrultuya yöneldiğini görmek ilginç.

Bilgi güvenliğinin sınırları genişliyor

Bilgi güvenliği denildiğinde genellikle ilk aklımıza gelen şeyler bilgisayarlar, sunucular, ağlar, veri tabanları ve belgeler oluyor.

Fakat bilgi her zaman dijital bir dosya olmak zorunda değil.

Bir otoparktaki araç yoğunluğu bilgidir.
Bir fabrikanın bacasından çıkan ısı bilgidir.
Bir binanın çatısındaki değişiklik bilgidir.
Bir tesisin genişlemesi bilgidir.
Bir limandaki konteyner hareketliliği bilgidir.

Ve bunların tamamı yeterli gözlem süresi ve doğru analiz yöntemiyle başka bilgiler üretmek için kullanılabilir.

Bu açıdan baktığımızda uzaktan algılama teknolojileri aslında fiziksel dünyayı devasa bir veri kaynağına dönüştürüyor.

Yapay zekâ da bu veri kaynağını insanların tek tek incelemesine gerek kalmadan analiz edilebilir hâle getiriyor.

Belki de gelecekte kritik tesislerin risk değerlendirmelerinde yalnızca siber saldırılar veya fiziksel saldırılar değil;

“uzaktan algılama yoluyla bilgi sızıntısı” gibi başlıkları da daha fazla konuşmaya başlayacağız.

Artık soru “Bizi görebiliyorlar mı?” değil

2022’de yazıyı yazarken aklımdaki temel soru oldukça basitti:

Uydular kritik yerleşkelerimizi ne kadar görebiliyor?

Bugün ise sorunun biraz değiştiğini düşünüyorum.

Uydular bizi ne kadar sık görebiliyor?

Farklı sensörler bizim hakkımızda ne kadar veri ve hangi verileri toplayabiliyor?

Yapay zekâ bu görüntüler arasında insanların fark edemeyeceği hangi ilişkileri kurabiliyor?

Ve belki de en ilginç soru:

Bir gün, onların gördüğü şeyi kontrol edebilmemiz mümkün olacak mı?

The Gorge’daki Cloaker bugün için büyük ölçüde bilim kurgu.

Ancak Cloaker’ın çözmeye çalıştığı problem bilim kurgu değil.

Metamalzemeler, multispektral kamuflaj, termal iz yönetimi, yapay zekâya karşı adversarial yöntemler ve yeni nesil sensör teknolojileri birlikte değerlendirildiğinde bu alan önümüzdeki yıllarda çok daha fazla konuşacağımız araştırma konularından biri olabilir.

2022’de yazdığım yazının sonunda, o gün bize uçuk gelen bazı fikirlerin gelecekte önemli teknolojilere dönüşebileceğini söylemiştim.

Aradan geçen birkaç yılın ardından fikrim çok değişmedi.

Sadece bugün buna küçük bir ekleme yapmak gerekiyor:

Gelecekte görünmez olmak, kimsenin sizi görmemesi anlamına gelmeyebilir. Bazen görünmezlik, sizi gözlemleyen sensörlerin ve algoritmaların sizden doğru bilgiyi çıkaramaması anlamına da gelebilir.